Ajo u rrit duke parë njerëz të vuajnë në heshtje. Tani ajo po ndryshon mënyrën se si një komunitet i tërë flet për shëndetin mendor.

6 minuta lexim

Njihuni me Sonila Sejdaras, psikologen me origjinë shqiptare në Çikago, e cila po thyen një nga tabutë më të thella të kulturës së saj.  Ekziston një lloj i veçantë dhimbjeje që fshihet pas suksesit.  Jeton te prindi që mban gjithçka të bashkuar në punë, por shkatërrohet në makinë gjatë rrugës për në shtëpi. Te burri që nuk i ka thënë askujt se ka qenë në zi për vite me radhë. Te gruaja që buzëqesh në çdo mbledhje familjare ndërsa mbytet në heshtje.  Sonila Sejdaras ka kaluar më shumë se 20 vjet duke i gjetur këta njerëz dhe duke i ndihmuar ata të shërohen.  Si psikologe klinike e licencuar, këshilluese e çertifikuar për alkoolin dhe drogën dhe drejtoreshë e Qendrës së Psikologjisë së Çikagos, Sonila ka ndërtuar një karrierë rreth idesë se të dukesh “mirë” nga jashtë nuk do të thotë se je mirë. Dhe të pranosh se nuk je mirë nuk është dobësi, është gjëja më e guximshme që mund të bësh.  Por historia e saj fillon shumë kohë para kësaj. 

Filloi me shikimin 

E rritur në Shqipëri, Sonila nuk kishte nevojë për libra shkollorë për të kuptuar dhimbjen emocionale. Ajo e shihte atë kudo, te fqinjët e saj, në komunitetin e saj, te njerëzit për të cilët familja e saj kujdesej në heshtje.  Ajo ishte lloji i fëmijës që vinte re gjëra që fëmijët e tjerë nuk i vinin re. Tensioni në një dhomë. Trishtimi pas syve të dikujt. Mënyra se si njerëzit mbanin një peshë të padukshme dhe nuk e lëshonin kurrë poshtë.  Ajo ndjeshmëri nuk u zbeh me kalimin e moshës. Ajo u mpreh. Dhe përfundimisht, u bë vepra e jetës së saj.  Ajo u zhvendos në Shtetet e Bashkuara, mori diplomat e saj (CADC, LCSW, PsyD) dhe filloi të punonte në organizata jofitimprurëse në Detroit dhe në qendër të qytetit të Çikagos, vende ku nevoja ishte e lartë dhe burimet ishin të pakta. Për vite me radhë, ajo u shfaq për komunitete që shumica e njerëzve i anashkaluan.

Ndërtimi i diçkaje të ndryshme 

Pas më shumë se dy dekadash në këtë fushë, Sonila hapi Qendrën e Psikologjisë në Çikago, jo thjesht si një praktikë tjetër private, por si një hapësirë të projektuar për njerëz që nuk përshtaten tamam në kategoritë klinike.  Klientët e saj nuk janë gjithmonë në krizë. Shumë prej tyre po përballen me vështirësitë dhe vështirësitë e jetës: problemet në marrëdhënie, stresi prindëror, lodhja e tepërt në karrierë, pikëllimi që nuk ka një pikënisje të qartë. Ata janë njerëzit që duket se i kanë të gjitha nën kontroll derisa të mos i kenë më.  “Ekziston një nevojë e madhe për mbështetje të dhembshur për njerëzit që luftojnë në heshtje”, thotë Sonila. “Ata nuk do të kërkojnë ndihmë. Duhet të krijosh një hapësirë ku ata të ndihen mjaftueshëm të sigurt për të kaluar nëpër derë”.”  Qasja e saj është e ndryshme nga ajo që mund të prisni. Ndërsa ajo e vlerëson trajnimin e saj klinik perëndimor, ajo nuk ndalet me kaq. Ajo ndërthur praktikat shëruese lindore dhe traditat mjekësore shqiptare, duke trajtuar personin në tërësi dhe jo vetëm diagnozën.  Qendra ofron gjithashtu shërbime për foshnja dhe fëmijë të vegjël, sepse Sonila beson thellësisht se ndërhyrja e hershme mund të ndryshojë trajektoren e një jete të tërë. Ajo mentoron edhe brezin e ardhshëm të klinicistëve, sepse kjo punë nuk mund të zgjerohet nëse i përkushtohet një personi të vetëm. 

Biseda më e vështirë në komunitetin shqiptar 

Ja një e vërtetë për të cilën nuk flitet mjaftueshëm: në shumë familje shqiptare, shëndeti mendor është ende një temë tabu.  Ekziston një mosbesim i rrënjosur thellë që lind nga trauma historike, lufta dhe breza të tërë heshtjeje të mësuar, që i pengon njerëzit të kërkojnë ndihmë. Të pranosh se po lufton mund të të duket si tradhti e familjes, kulturës, identitetit tënd.  Sonila e di këtë shumë mirë. Dhe ka kaluar gati tetë vjet duke punuar për ta ndryshuar atë.  Përmes organizatës së saj jofitimprurëse, Care for Albania, ajo ka qenë duke e zhdukur stigmën përmes ngjarjeve në komunitet, shtrirjes së aktiviteteve edukative dhe bisedave të sinqerta. Jo me leksione apo broshura, por duke u shfaqur, duke qenë e prekshme dhe duke e bërë të pranueshme të flasësh.  Dhe po funksionon.  Më shumë burra shqiptarë po kërkojnë mbështetje për problemet në marrëdhënie, pikëllimin e pazgjidhur dhe traumat e lidhura me luftërat në Kosovë dhe Shqipëri. Prindërit po flasin hapur për presionet me të cilat përballen. Njerëz që nuk do ta kishin konsideruar kurrë terapinë pesë vjet më parë, tani po kalojnë nëpër derë.  Ky ndryshim nuk ndodhi rastësisht. Ndodhi sepse dikush ishte i gatshëm të shkonte i pari.

Vështirësitë për të cilat askush nuk poston 

Sonila sheh të njëjtat modele vazhdimisht në praktikën e saj dhe ato nuk janë unike për asnjë kulturë të vetme.  Stresi i punës që depërton në çdo marrëdhënie. Vetmia e të qenit i rrethuar nga njerëz, por duke u ndjerë i padukshëm. Shkatërrimi i qetë i përpjekjes për të thyer ciklet që prindërit dhe gjyshërit tuaj as nuk i njihnin kurrë.  Ajo e fundit, trauma breznore, është diçka për të cilën Sonila interesohet thellësisht. Ajo sheh klientë që po bëjnë punën e vështirë dhe të vetmuar të të qenit personi i parë në familjen e tyre që thotë: "Ky model mbaron me mua". Është e guximshme. Është gjithashtu izoluese, sepse njerëzit përreth teje nuk e kuptojnë gjithmonë pse po ndryshon.  Teknologjia luan gjithashtu një rol. Mediat sociale, lidhja e vazhdueshme, presioni për të realizuar një version të jetës suaj që në të vërtetë nuk ekziston; këto nuk janë thjesht bezdi moderne. Për shumë njerëz, ato janë burime të vërteta të dëmit emocional. 

Si e ndërton ajo besimin 

Nëse ndonjëherë keni hezituar në lidhje me terapinë, nëse ndonjëherë keni menduar: “Kjo nuk është për njerëz si unë”, Sonila e kupton. Ajo nuk është lloji i terapistes që ulet pas një tavoline dhe mban shënime ndërsa ju flisni.  Qasja e saj bazohet në ngrohtësi, qëndrueshmëri dhe gatishmëri për të qenë njerëzor në radhë të parë. Ajo i trajton klientët e saj si familje dhe jo në një mënyrë klinike dhe të shkëputur, por me një lloj kujdesi të vërtetë që i bën njerëzit të ndihen të dukshëm.  Konfidencialiteti nuk është thjesht një politikë për të; është një premtim. Dhe ajo e di që besimi nuk ndërtohet në seancën e parë. Ai ndërtohet me kalimin e kohës, duke u shfaqur dhe duke qenë realistë. 

Çfarë mund të bësh sot 

Nuk ke nevojë të jesh në terapi për t'u kujdesur për shëndetin tënd mendor. Sonila i inkurajon të gjithë të ndërtojnë zakone të vogla dhe të qëllimshme në rutinën e tyre të përditshme:  Pusho kur ke nevojë dhe jo kur rrëzohesh. Reflekto mbi atë që ndjen, edhe kur është e pakëndshme. Rrethoje veten me njerëz që të bëjnë të ndihesh i sigurt, jo vetëm i zënë. Praktiko vetëdijen, edhe nëse janë vetëm pesë minuta qetësi para se të fillojë dita.  Këto nuk janë ide revolucionare. Por t’i zbatojmë ato vazhdimisht? Atje ndodh ndryshimi i vërtetë. 

Çfarë vjen më pas 

Sonila nuk po ngadalëson ritmin. Ajo po zgjerohet në të folurit në publik, punëtori dhe tërheqje shpirtërore, duke e çuar mesazhin e saj përtej dhomës së terapisë dhe në komunitetet që duhet ta dëgjojnë atë. Qëllimi i saj nuk është vetëm të ndihmojë më shumë njerëz. Është të lërë diçka pas, një efekt të valëzuar shërimi, ndërgjegjësimi dhe fuqizimi që zgjat më shumë se çdo bisedë apo seancë e vetme.  “Në këtë fazë të jetës sime”, thotë ajo, “jam thellësisht e përkushtuar për të lënë një ndikim të qëndrueshëm duke i inkurajuar të tjerët të gjejnë rrugët e tyre drejt shërimit”.”  Sonila Sejdaras, PsyD, LCSW, Drejtoreshë e CADC dhe Psikologe Klinike, Qendra e Psikologjisë në Çikago, Çikago, Illinois www.chicagopsych.org  Zbuloni më shumë biznese frymëzuese në pronësi të shqiptarëve në Drejtoria e lidhjes ALB, dhe dorëzoni historinë tuaj që të shfaqet më pas.

Pyetje të shpeshta

Kush është Sonila Sejdaras?

Sonila Sejdaras është një psikologe klinike me origjinë shqiptare që jeton në Çikago me mbi 20 vjet përvojë. Ajo specializohet në këshillimin për shëndetin mendor, traumën dhe varësinë, ndërkohë që punon aktivisht për të thyer stigmën në komunitetin shqiptar.

Çfarë është Qendra e Psikologjisë në Çikago?

Qendra e Psikologjisë në Çikago është një praktikë terapie e themeluar nga Sonila Sejdaras, e cila ofron shërbime holistike të shëndetit mendor që kombinojnë psikologjinë perëndimore me qasjet shëruese lindore dhe kulturore. Pse shëndeti mendor është tabu në kulturën shqiptare? Stigma e shëndetit mendor në komunitetet shqiptare shpesh buron nga traumat historike, përvojat e luftës dhe normat kulturore që dekurajojnë diskutimet e hapura rreth vështirësive emocionale. Çfarë është Kujdesi për Shqipërinë? Kujdesi për Shqipërinë është një organizatë jofitimprurëse e themeluar nga Sonila për të promovuar ndërgjegjësimin për shëndetin mendor dhe për të zvogëluar stigmën përmes shtrirjes dhe edukimit të komunitetit. Me çfarë lloje klientësh punon ajo? Ajo punon me individë që përballen me stres, lodhje, probleme në marrëdhënie, trauma, pikëllim dhe sfida brezash, shpesh njerëz që duken "mirë" nga jashtë. Si i qaset ajo terapisë ndryshe? Qasja e saj integron psikologjinë klinike me vetëdijen, praktikat lindore dhe traditat shqiptare, duke u përqendruar në të gjithë personin dhe jo vetëm në simptomat. Çfarë është trauma brezash? Trauma brezash i referohet modeleve emocionale dhe dhimbjes së pazgjidhur të transmetuara nëpër familje, shpesh pa vetëdije të vetëdijshme.

Si mund të fillojë dikush të përmirësojë shëndetin e tij mendor sot?

Hapat e vegjël si pushimi i qëllimshëm, reflektimi mbi emocionet, praktikimi i vetëdijes dhe ndërtimi i marrëdhënieve mbështetëse mund të bëjnë një ndryshim të rëndësishëm me kalimin e kohës.