Jeta e hershme në Shkodër
Koliqi lindi në vitin 1903 në Shkodër, kryeqytetin kulturor të Shqipërisë veriore dhe një qendër e jetës katolike dhe letrare. Ai u arsimua në Itali, dhe kombinimi i rrënjëve të tij në Shqipërinë veriore dhe i shkollimit italian e formoi një shkrimtar që e njihte në mënyrë të barabartë traditën shqipe dhe letërsinë evropiane. Shkodra, me trashëgiminë e saj të pasur artistike, mbeti qendra imagjinative e pjesës më të madhe të veprës së tij.Një themelues i prozës moderne shqipe
Koliqi bëri emër mbi të gjitha si mjeshtër i tregimit të shkurtër. Përmbledhje të tilla si vëllimet e tij të hershme me tregime u mbështetën në zakonet, personazhet dhe mjediset malore të Shqipërisë veriore, duke shkruar në Gegë dialekti i veriut. Ai shpesh vlerësohet, së bashku me një numër të vogël bashkëkohësish, për pjekurinë e prozës shqipe, duke e çuar atë përtej letërsisë kryesisht poetike dhe patriotike të zgjimit të mëparshëm kombëtar të lidhur me figura si Naim Frashëri. Historitë e tij kombinonin detajet realiste me një ndjenjë të fortë lirike.Mësues, Redaktor dhe Promovues i Gjuhës Shqipe
Përtej prozës së tij, Koliqi punoi gjatë gjithë jetës së tij për të zhvilluar letrat dhe arsimin shqip. Ai dha mësim, shkroi kritika dhe promovoi studimin dhe përdorimin e Gjuhë shqipe dhe letërsinë e saj. Ai besonte thellësisht në rëndësinë kulturore të një letërsie të fortë kombëtare, duke vazhduar në mënyrën e tij misionin e figurave të diasporës dhe të zgjimit të saj të mëparshme, si p.sh. Faik Konica.Vitet e Luftës
Gjatë Luftës së Dytë Botërore, kur Shqipëria ishte nën kontrollin italian, Koliqi shërbeu si Ministër i Arsimit në administratën e mbështetur nga Italia. Ky rol politik gjatë pushtimit është një pjesë e dokumentuar dhe e debatuar e biografisë së tij, dhe më vonë kontribuoi në mërgimin e tij. Ashtu si me shumë intelektualë të Evropës së pushtuar, zgjedhjet e tij të kohës së luftës mbeten një temë diskutimi historik, dhe ato është më mirë të thuhen qartë si pjesë e të dhënave.Mërgimi dhe Puna e Mëvonshme
Pas marrjes së pushtetit nga komunistët në Shqipëri, Koliqi shkoi në mërgim në Itali, ku kaloi pjesën tjetër të jetës së tij. Atje ai vazhdoi të shkruante, të jepte mësim dhe të redaktonte, duke themeluar dhe drejtuar një revistë kulturore që u bë një degë e rëndësishme për shkrimin shqip në mërgim. Puna e tij jashtë vendit ndihmoi në mbajtjen gjallë të një fushe të letërsisë shqipe jashtë mundësive të shtetit komunist, i cili i shtypte ose i kontrollonte shkrimtarët në vend. Ai vdiq në Romë në vitin 1975.Pse ka rëndësi Ernest Koliqi
Koliqi mban një vend të qëndrueshëm si një nga arkitektët e prozës moderne shqipe. Tregimet e tij të shkurtra mbeten pjesë e kanunit letrar shqiptar dhe puna e tij gjatë gjithë jetës për gjuhën dhe letërsinë e saj la një gjurmë të vërtetë. Ashtu si shkrimtarë të tjerë të mëdhenj shqiptarë, nga poetët e zgjimit deri te romancierët e mëvonshëm. Ismail Kadare, ai ndihmoi në ndërtimin e traditës letrare të një kombi të vogël me një dashuri të jashtëzakonshme për gjuhën e tij. Për më shumë figura të asaj tradite, shih figura të famshme në historinë e Shqipërisë.Ernest Koliqi’s Main Works: Titles, Meanings and Dates
Koliqi was born in Shkodër on 20 May 1903 and died on 15 January 1975. The Italian encyclopedia Treccani gives his place of death as Rome. He wrote stories, verse, a short novel and scholarly books in both Albanian and Italian. The list below follows Robert Elsie’s biography.
| Title | English meaning | Viti | Çfarë është |
|---|---|---|---|
| Kushtrimi i Skanderbeut | Skanderbeg’s War Cry | 1924 | A dramatic poem: odes on Skanderbeg and other figures of the past |
| Hija e maleve | The Spirit of the Mountains | 1929 | Twelve stories of life in Shkodër and the northern mountains |
| Poetët e mëdhej t’Italis | The Great Poets of Italy | 1932 and 1936 | A two-volume Albanian anthology of Italian verse |
| Gjurmat e stinve | The Traces of the Seasons | 1933 | Poems, mostly written during his exile in Yugoslavia |
| Tregtar flamujsh | Flag Merchant | 1935 | Sixteen short stories |
| Symfonija e shqipevet | The Symphony of Eagles | 1941 | Prose poetry on historical and national themes |
| Kangjelet e Rilindjes | Songs of Rebirth | 1959 | His last book of verse, published in Rome with an Italian translation |
| Shija e bukës së mbrûme | The Taste of Sourdough Bread | 1960 | A 173-page novel about the homesickness of Albanian immigrants in the United States |
Elsie describes the stories of Hija e maleve as built on the theme of east meets west: mountain customs such as arranged marriage and the blood feud set against modern Western ideas. In the story Gjaku (The Blood Feud), an idealistic young teacher who wants to bring education to his people is bound by family loyalty to avenge his murdered brother. Many critics, Elsie writes, rank the stories of Tregtar flamujsh among the best Albanian prose of the prewar period.
The 1960 novel is the book closest to the experience of Albanian Americans. It deals with the longing for home felt by Albanian immigrants in the United States, and Elsie notes that it was little known in Albania during the dictatorship.
From Brescia to Tuzla and Padua: Education and First Exile
Koliqi was schooled at the Jesuit college of Arice in Brescia, in Lombardy, where he began writing verse, stories and comedies in Italian. In Bergamo he and fellow pupils started a student weekly in which his first poems appeared. He came back to Shkodër after the Congress of Lushnjë of January 1920 and, as Elsie puts it, had to relearn his mother tongue. His mentor was Monsignor Luigj Bumçi, who had led the Albanian delegation to the Paris Peace Conference in 1919.
On 15 April 1923, with Anton Harapi and Nush Topalli, he launched the opposition weekly Ora e maleve (The Mountain Fairy) in Shkodër. When Ahmet Zogu took power in December 1924, Koliqi fled to Yugoslavia. He spent five years there, three of them interned in Tuzla in Bosnia, in the company of exiled leaders of the northern mountain tribes. Elsie says that what he learned from them about customs, oral literature and highland life shaped both his fiction and his scholarship.
From 1930 to 1933 he taught at a commercial school in Vlorë and at the state secondary school in Shkodër, then left for Italy. He enrolled at the University of Padua in 1933, studied under the linguist Carlo Tagliavini while teaching Albanian there, and graduated in 1937 with a thesis on the Albanian folk epic. In 1939 he was appointed to the chair of Albanian language and literature at the University of Rome.
What the Record Shows for 1939 to 1944
Italy invaded Albania in April 1939. Koliqi accepted the post of minister of education, which Elsie dates from 1939 to 1941 (Treccani gives 1939 to 1942) and which, he writes, caused consternation among large sections of the population. Elsie’s assessment is that Koliqi’s affinity for Italian culture may have contributed to his acceptance of fascist Italy’s expansionist designs, and that he chose to do what he could for Albanian culture under Italian rule.
The same source lists what he did in office. He supported the publication of Shkrimtarët shqiptarë (Albanian Writers, Tirana 1941), a two-volume anthology edited by Namik Ressuli and Karl Gurakuqi. In July 1940 he founded the literary monthly Shkëndija (The Spark). Under his direction Albanian-language schools were opened in Kosovo, where they had been outlawed under Serbian rule, along with a secondary school in Prishtina and scholarships for Kosovo students in Italy and Austria. He also tried to save the Austrian Albanologist Norbert Jokl, who was of Jewish origin, by offering him a teaching post in Albania.
From 1942 to 1943 Koliqi was president of the Institute of Albanian Studies in Tirana, a forerunner of the Academy of Sciences. In 1943 he succeeded Terenc Toçi as president of the Fascist Grand Council in Tirana. With the defeat of fascism he fled to Italy.
Shêjzat and the Ban on His Work in Communist Albania
In Rome Koliqi published the periodical Shejzat (The Pleiades), with the Italian title Le Plèiadi, from 1957 to 1973. Elsie calls it the leading Albanian-language cultural periodical of its time. It followed new writing, gave space to Arbëresh authors from southern Italy, and kept in print the prewar writers who were dismissed by official critics in Tirana.
In Albania itself his name was erased. Elsie writes that the postwar authorities attacked Koliqi as the main representative of what they called bourgeois, reactionary and fascist literature, and that the 1983 party history of Albanian literature mentions him only in passing, as “Koliqi the traitor.” His Italian books from the exile years include Poesia popolare albanese (Florence, 1957), Antologia della lirica albanese (Milan, 1963) and Saggi di letteratura albanese (Florence, 1972). Elsie’s own conclusion is that Koliqi was judged in Albania for his politics rather than his writing, and that as a literary figure he remains a major one, above all for the development of northern Albanian prose.
Reading Koliqi in English
One story from Hija e maleve is online in English: “The Garden” (Kopshti), translated by Robert Elsie on his Albanian Literature website. It follows Shuk Dija, who returns to Shkodër after years abroad and visits the house where he played as a child. Elsie’s biography on the same site is the most detailed account of Koliqi’s life available in English.
Pyetje të shpeshta
Kush ishte Ernest Koliqi?
Një shkrimtar shqiptar nga Shkodra, i konsideruar si një nga themeluesit e prozës moderne shqipe, i njohur më së miri për tregimet e tij të shkurtra që zhvillohen në veri të Shqipërisë.Për çfarë njihet Ernest Koliqi?
Për tregimet e tij të shkurtra pioniere, promovimin e gjuhës dhe letërsisë shqipe dhe punën e tij të mëvonshme që e mbajti gjallë shkrimin shqip në mërgim në Itali.A ka pasur Ernest Koliqi poste politike?
Po. Gjatë pushtimit italian në Luftën e Dytë Botërore, ai shërbeu si Ministër i Arsimit në administratën e mbështetur nga italianët, një pjesë e dokumentuar dhe e debatuar e jetës së tij.Çfarë i ndodhi Koliqit pas luftës?
Ai shkoi në mërgim në Itali pas ardhjes në pushtet të komunistëve, ku vazhdoi të shkruante dhe redaktonte deri në vdekjen e tij në Romë në vitin 1975.When and where was Ernest Koliqi born, and where did he die?
Ernest Koliqi was born in Shkodër on 20 May 1903. He died on 15 January 1975. The Italian encyclopedia Treccani gives Rome as the place of death. He had held the chair of Albanian language and literature at the University of Rome since 1939.
What is Hija e maleve about?
Hija e maleve (The Spirit of the Mountains), published in 1929, is a collection of twelve stories set in Shkodër and the northern Albanian mountains. Robert Elsie describes its main theme as the meeting of east and west: customs such as arranged marriage and the blood feud confronted with modern Western ideas.
What was Shêjzat?
Shejzat (The Pleiades) was the Albanian-language cultural periodical that Koliqi published in Rome from 1957 to 1973. It covered contemporary Albanian writing, gave a voice to Arbëresh literature, and kept alive the work of prewar authors who could not be published in communist Albania.
Mëso më shumë
Vazhdo me Naim Frashëri, Ismail Kadare, dhe figura të famshme në historinë e Shqipërisë.Burimet
- Letërsia shqipe (Enciklopedia Britannica)
- Robert Elsie, Albanian Literature: Ernest Koliqi (biography)
- Robert Elsie, Albanian Literature: Ernest Koliqi, The Garden (English translation)
- Treccani, Enciclopedia online: Koliqi, Ernesto
- Robert Elsie, Historical Dictionary of Albania (Scarecrow Press), entry “Koliqi, Ernest”, via Internet Archive
Autor: Dardanë Halimi
Dardanë Halimi është një shkrimtare dhe profesioniste e komunikimit me titull magjistër në Shkrim, Retorikë dhe Komunikim Teknik nga Universiteti James Madison. Puna e saj përqendrohet në tregimin e historive, përmbajtjen digjitale, arsimin e lartë dhe komunikimin strategjik, me përvojë në shkrimin për organizata akademike, jofitimprurëse dhe marketingu si në Shtetet e Bashkuara ashtu edhe në Kosovë.
